Raymond Carver - Short Cuts (1994)

Uitgeverij Prometheus

Korte verhalen / De buren snuffelen rond, en passen wat kleren

Ton Rozeman herleest Raymond Carver

Deze maand onderzoekt Ton Rozeman, zelf schrijver van verhalen, de klassiekers van het genre. Om te beginnen de Amerikaan Carver, die zijn verhalen heel plotseling liet eindigen.

De short story beleeft in Nederland een opleving. Stille getuige daarvan is de recente bloemlezing van Joost Zwagerman ’De Nederlandse en Vlaamse literatuur vanaf 1880 in 250 verhalen’. Maar waar halen Nederlandse verhalenschrijvers zoal hun inspiratie vandaan? Zwagerman noemt onder andere Amerika: daar wordt de short story geannexeerd als nationale uitvinding.

Een van de grootmeesters van de korte baan is zonder twijfel Raymond Carver. Sommigen zullen zijn werk kennen van de film ’Short Cuts’ (1993) waarin regisseur Robert Altman negen verhalen en een gedicht tot een samenhangende vertelling verweefde. Onder deze filmtitel is ook een verzamelbundel van Carver uitgebracht.

In ’Short Cuts’ staan voorvallen die op het eerste gezicht niet zo bijzonder lijken. Een echtpaar past op het huis van de buren en raakt de sleutel kwijt (’Buren’). Een vrouw verkoopt huis aan huis vitaminen; de zaken gaan slechter, en haar man begint iets met een van haar medewerksters (’Vitaminen’).

Wat de verhalen aangrijpend maakt, zijn de details. Carver neemt de tijd om in te zoomen op juist die dingen die voor anderen vanzelfsprekend lijken. Hij toont ons de tragiek die wíj in het dagelijks leven niet herkennen maar kunstenaars wél. Carver heeft geen ingewikkelde plot of verbazingwekkende ontknoping nodig.

Veel van zijn personages leven in de marge van de samenleving. Hij heeft eens gezegd dat niemand zijn leven begínt met het voornemen om inbreker te worden, of alcoholist, of klaploper. Maar stap voor stap kun je het worden. Ieder verhaal van Carver toont ons zo’n stap.

Neem het zes pagina’s tellende openingsverhaal ’Buren’. Een echtpaar gaat op zakenreis. De buren, Bill en Arlene, zullen voor de kat en de planten zorgen. Zij hebben het niet zo ver geschopt als hun buren. Bij de auto nemen ze afscheid. Carver tekent de volgende dialoog op:

„’Veel plezier’, zei Bill tegen Harriet.

’Wat dacht je’, zei Harriet. ’Jullie ook veel plezier met zijn tweetjes.’

Arlene knikte. Jim knipoogde naar haar. ’Tot ziens, Arlene. Pas je goed op meneer hier?’

’Wat dacht je’, zei Arlene.

’Veel plezier’, zei Bill.

’Reken maar’, zei Jim.”

Einde citaat, maar de dialoog gaat in het verhaal nog even door. Elkaar gedag zeggen bij de auto – Carver wijdt er ruim een halve pagina aan en laat zijn personages welgeteld drie keer ’veel plezier’ zeggen. De onmacht druipt van het gekeuvel af. Hoe hartelijk is dit afscheid werkelijk? En vooral: waar wordt níet over gepraat? Het broeit onder de oppervlakte.

In het vervolg van ’Buren’ verkennen Bill en Arlene het huis van de buren iedere dag een beetje meer. Ze snuffelen rond, nemen een slok drank, en passen wat kleding. Uiteindelijk doet Arlene een ontdekking: in een la liggen foto’s die erop kunnen duiden dat de buren wellicht niet meer terugkeren – waarom vertelt Carver er niet bij. Maar als Arlene uiteindelijk die foto’s aan Bill wil laten zien, komt ze erachter dat ze de sleutel van de buren in hun huis heeft laten liggen. Zij en Bill weten niet hoe het nu verder moet. En daar stopt Carver het verhaal. Het abrupte einde van dit verhaal overrompelt al evenzeer als de goedgekozen details en de schrijnend alledaagse helden. In dat opzicht doet ’Short Cuts’ denken aan de schilderijen van de eveneens Amerikaanse Edward Hopper, die nieuwsgierig weet te maken naar wat hij juist níet laat zien.

Een redacteur van Carver heeft beweerd dat de schrijver minder geniaal is dan meestal wordt aangenomen. Niet Carver, maar híj zou degene zijn geweest die de verhalen kort hield. Zo zou er een manuscript bewaard zijn gebleven waarin de redacteur halverwege een rode streep heeft getrokken en in de kantlijn heeft geschreven: ’Tot hier!’

Toch geloof ik niet dat we het typische Carver-verhaal aan deze redacteur hebben te danken. Kijk maar eens naar Hemingway of Tsjechov, en je ziet waardoor Carver zich liet inspireren. Carver kende gewoon zijn klassieken, en daar maakte hij trouwens zelf geen geheim van.

Short Cuts. Vertaald door Sjaak Commandeur en Marian Lameris. Prometheus, Amsterdam, 1994. Alleen antiquarisch. Nieuwe Nederlandse uitgaven van Carvers werk zijn niet meer in de handel.

ShortStory.nu, omdat korte verhalen geweldig zijn