Kevin Canty - De jarige

Bespreking van De jarige, uit Waar het geld bleef (gekozen tot verhalenbundel van de maand mei 2009)

Lees het verhaal De Jarige, een voorpublicatie uit Waar het geld bleef (c) Kevin Canty 2009 (c) Nederlandse vertaling Frans van der Wiel & Uitgeverij De Harmonie 2009


Kevin Canty: De jarige - voorpublicatie

Lees het complete verhaal De Jarige in de voorpublicatie uit Waar het geld bleef (c) Kevin Canty 2009 (c) Nederlandse vertaling Frans van der Wiel & Uitgeverij De Harmonie 2009


Kevin Canty: De jarige - Mijn mening

De jarige is een knap geconstrueerd verhaal, met verrassende wendingen en verborgen symboliek, die nergens geforceerd aandoen. Dat het zo'n natuurlijke indruk maakt, komt doordat Canty op een onnadrukkelijke manier vertelt en in de ervaringswereld van zijn rijk-geschakeerde hoofdpersonage blijft. Het is een personage dat met zijn misstappen, vermeend zelfinzicht en goede bedoelingen confronterend dicht bij ons lezers komt. (ShortStory.nu/Ton Rozeman)


Kevin Canty: De jarige - De feiten

21 pagina's, ik-vorm, tegenwoordige tijd (laatste bladzijde verleden tijd), mannelijke hoofdpersoon, dertiger, vertelde tijd: een avond, locatie: twee motelkamers en een motelbar, voornaamste personages: de hoofdpersoon Richard, zijn zoon Justin, zijn ex-vrouw Elaine, de motelgaste Gwen.


Kevin Canty: De jarige - Samenvatting

De jarige is een doorlopend verhaal, dat niet is onderverdeeld door titels of witregels. Onderstaande verdeling is gemaakt om snel een overzicht te creëren.


(1) Motelbar

Het is avond. Richard bestelt een Daniels en neemt die mee naar zijn kamer.


(2) Motelkamer van Richard

Daar is ook zijn zoon Justin. Ze wachten op diens moeder, die Justin komt ophalen. Wellicht moet ze het laten afweten omdat haar vliegtuig vanwege sneeuw verhinderd is. Dan vertelt Justin dat zijn moeder, Elaine (Richards ex), gaat trouwen. Vader en zoon praten over de trouwerij, en over Elaines nieuwe man, Del, die het financieel beter voor elkaar heeft dan Richard. Richard kijkt naar buiten, naar de sneeuw, en laat het nieuws op zich inwerken. Justin zegt hem dat hij best even naar de bar mag, wat Richard zal doen.  'Wat ik nu voel is niet iets wat een vader zijn zoon graag laat zien: klein, zwak en machteloos. Elaine gaat trouwen'. Voordat Richard de kamer verlaat praat hij met Justin over de 'zeemeerminnen', die af en toe een optreden geven in het zwembad waar de motelbar op uitkijkt.


(3) Motelbar

Bij de de bar 'is het zwembad bijna leeg en is het allemaal minder levendig dan eerst (...) In plaats van zeemeerminnen hebben we een zwaarlijvig stel in het zwembad achter de bar.' Richard drinkt weer een Daniels, dit keer met een Bud erbij, en raakt aan de praat met de dertigjarige Gwen, die in het motel verblijft en niet helemaal nuchter is. De sneeuw houdt haar hier gevangen, anders was ze naar Mexico, naar haar verloofde, gevlogen. Ze vertelt dat ze geen seksuele gevoelens meer heeft en ook dat ze jarig is. Richard trakteert haar op een pina colada. Ze kijken naar het zwembad, naar een hand. 'Het is een vrouwenhand met een trouwring en we volgen allemaal hoe die achter in de zwembroek van de man verdwijnt.' De barkeepster stuurt er iemand op af om er wat van te zeggen. Richard vraagt zich af of dit het moment is om terug te gaan naar Justin. Dan vertelt Gwen dat ze zich niet helemaal lekker voelt. Richard loopt mee naar haar kamer.  'Ik ga niet met je neuken,' zegt Gwen op de gang.


(4) Motelkamer van Gwen

Bij haar kamer vraagt Gwen hem even te blijven, ze wil niet alleen zijn. 'Ze gaat op bed liggen en begint te huilen (...) Opnieuw bedenk ik dat ik gewoon weg moet gaan, terug naar mijn zoon, terug naar mijn leven. En net op dat moment schiet me te binnen dat ik Justin als baby op een koude winteravond door een aanval van kroep heb heen geholpen.' Gwen en Richard bespreken Gwens relatie met haar verloofde, en uiteindelijk zegt Gwen dat die dood kan vallen. Gwen begint zich voor Richard uit te kleden. 'Dan denk ik weer aan Justin, daar op de kamer – zijn 

lijfje, nat van de zeep, al die jaren geleden – alleen op onze kamer, en ik weet dat ik hier niet zou moeten zijn.' Richard verlaat Gwen, die hem tevergeefs probeert bij zich te houden.


(5) Motelkamer van Richard

(5a)'Elaine zit op me te wachten als ik in de kamer terugkom, Elaine en Justin (...) Ze ziet er goed uit, chic, duur, gesoigneerd.' Elaine heeft ontdekt dat Justin niet alleen naar de bar is geweest, dat hij ook ergens anders geweest is. 

(5b) Hoewel het verhaal chronologisch vervolgt, verandert de tijd van het werkwoord van de tegenwoordige in de verleden tijd. Ook verandert het perspectief op de zoon Justin, dit verandert van 'hij' in 'jij'. Dit blijft zo in de rest van het verhaal. Richard stelt zich voor dat Elaine en Justin (jij) weldra vertrokken zijn en dat Justin zijn gewone leven zonder hem weer oppakt.


(6) Motelbar

Nadat Elaine en Justin zijn vertrokken, gaat Richard terug naar de motelbar. Gwen blijkt niet meer in het hotel te zijn. Vanuit de bar heeft hij uitzicht op het zwembad, waar de zeemeerminnen optreden. 'En het gekke was: ik kende er een – ze was het meisje dat ik had ontmoet toen ik een praatje hield voor een mbo-klas, een praatje over boerderijbeheer. Gewoon een leuke meid, hoofdvak landbouwkunde (...) Een sliert belletjes waaierde uit haar mond naar boven door het verlichte blauwe water, naar de onzichtbare hemel daarboven.' 



Kevin Canty: De jarige - Spanning


Opbouw en keerpunten van De Jarige

Deels bouwt Canty de spanning in dit verhaal op met onverwachte wendingen. Als we denken dat het verhaal de ene kant uitgaat, gaat het toch een andere uit.

Het verhaal begint rustig. Richard en zijn zoon Justin zitten op een motelkamer te wachten tot Elaine, Justins moeder, hem komt halen.

Dan volgt de eerste wending. Richard krijgt van zijn zoon te horen dat Elaine met de rijke Del gaat trouwen. Hoewel Richard het er ooit zelf naar gemaakt heeft dat zij hem verliet, steekt het hem dat ze zich met een ander in de echt gaat verbinden.

De tweede wending komt als Richard in de motelbar zit en Gwen, met wie hij zit te flirten, hem vraagt mee naar haar kamer te gaan, wat hij doet.

De derde wending volgt als Gwen zich daar voor hem uitkleedt, terwijl ze niet veel eerder hem nog verzekerd heeft dat ze al heel lang geen seksuele gevoelens meer heeft en dat ze niet met hem gaat neuken. Richard realiseert zich dat hij op het verkeerde tijdstip op de verkeerde plaats is, en verlaat Gwen hals over kop om terug te gaan naar zijn eigen kamer.

Daar treft hij onverwacht Elaine aan, en hij vermoedt dat ze weet dat hij iets heeft uitgespookt, de vierde wending.

Als Elaine en Justin zijn vertrokken, gaat hij naar de bar, in de hoop Gwen te treffen. Zij heeft het motel verlaten. Vijfde wending.

Aan de bar met uitzicht op het zwembad ziet hij de zeemeerminnen optreden. Onder hen blijkt een oud-studente van hem te zijn. Zesde en laatste wending. Hij mijmert. Einde verhaal


Locaties

Er is iets aan de hand met de locaties, iets dat voor spanning zorgt. Op welke locatie Richard zich ook bevindt, steeds heeft hij uitzicht op een andere locatie, of herinnert hij zich een andere locatie, of verlangt hij ernaar ergens anders te zijn. Canty heeft dit op een natuurlijke, onopvallende manier door het verhaal verweven. Want ook al speelt hij een spel met locaties en herinneringen, toch hebben we als lezer het gevoel in het hier en nu te blijven. Dat lukt Canty doordat hij in de belevingswereld van het personage blijft. Nergens lijkt het de schrijver te zijn die ons meeneemt naar een andere ruimte, het is steeds de hoofdpersoon die die andere ruimte naar ons toehaalt.

Een paar voorbeelden.

Richard zit met Justin in de hotelkamer op Elaine te wachten. Hij ziet voor zich hoe zij vanwege geannuleerde vlucht in haar eentje de nacht moet doorbrengen. 'Ik geef toe dat ik een zekere bevrediging uit dat beeld put. Laat haar maar eens afzien.' Het zegt niet zozeer iets over een andere plaats, het zegt iets over hoe Richard zich hier en nu voelt.

Als Richard heeft vernomen dat Elaine gaat trouwen, kijkt hij vanuit de motelkamer naar buiten, naar een oude dronken man. Richard projecteert zijn eigen verdriet op die situatie buiten: 'Het maakt me opeens zomaar ontzettend verdrietig om naar hem te kijken.' Hoewel het een doorkijkje naar de koude wereld buiten de motelkamer is, zegt het vooral iets over de wereld binnen - binnen de motelkamer, binnenin Richard.

Laatste voorbeeld. Wanneer Gwen zich (eindelijk) voor hem heeft ontbloot, toont hij geen interesse meer voor haar. Zijn gedachten gaan naar Justin, naar hoe die jaren geleden ernstig ziek en hulpeloos was.

Dat Richard in gedachten naar andere locaties vlucht, toont zijn rusteloosheid, zijn onvrede met waar hij is beland en met hoe zijn leven verloopt.


Opmerkelijke combinaties

Het lijkt een vreemde mengelmoes: de ingrediënten waarmee het verhaal is gebrouwen. Een puber die door zijn moeder van een motelkamer zal worden opgehaald, zeemeerminnen die een onderwaterballet in een zwembad geven, een aangeschoten vrouw die haar a-seksuele relatie bewierookt en betreurt.  Deze elementen zouden niets met elkaar te maken hoeven hebben. Noch de zoon, noch de aangeschoten vrouw krijgt de show van de zeemeerminnen te zien. En de  zoon en de aangeschoten vrouw weten niet van elkaars bestaan af. Het is louter Richards leven (of specifieker: Richards leven op uitgerekend déze avond) dat deze elementen bij elkaar brengt. Door hem krijgen ze een verband, een betekenis. En dat is spannend: als lezer ervaren we een verband dat even vreemd als vanzelfsprekend is. Dit is mogelijk doordat Canty met verschillende verhaallagen werkt.


Verschillende verhaallagen

Wat ook de spanning ten goede komt, is dat het verhaal verschillende lagen heeft. De twee meest in het oog springende zijn:

(a) Het zich ontwikkelende conflict: Richard krijgt te horen dat zijn ex gaat trouwen, hij is verongelijkt, vlucht naar een ander, vlucht bij die ander vandaan, wordt geconfronteerd met zijn ex, zoekt tevergeefs die andere weer, berust min of meer. Dit is de verhaallaag die in deze bespreking tot nu toe centraal heeft gestaan.

(b) Onder die spannende verhaallaag, zit een andere, een symbolische, associatieve, die van het water. Het water waarin de zeemeerminnen hun ballet opvoeren, het water dat in de vorm van sneeuw naar beneden komt en dat de personages gevangen houdt, het water dat lang geleden als stoom de douche vulde en waarin Richard zijn zoon hield toen deze ernstig ziek was. Het is het water, en niet het conflict, waarmee het verhaal eindigt als Richard naar het onderwaterballet kijkt nadat Elaine, Justin en Gwen het motel hebben verlaten.

Deze twee verhaallagen en hoe ze in elkaar grijpen, maken het verhaal intrigerend. Het is meer dan het uitspelen van een conflict.


Kevin Canty: De jarige - Personages van vlees en bloed


Ambivalentie

De gevoelswereld van de hoofdpersoon zit vol menselijke tegenstrijdigheden. Hij is kwaad dat Elaine bij hem is weggegaan, al heeft hij daar zelf op aangestuurd. Als Justin hem heeft verteld dat Elaine gaat trouwen, ervaart hij het als een zwaktebod dat hij zijn zoon verlaat om naar de bar te gaan, toch doet hij dat. Hij wil Gwen alleen even naar haar kamer brengen, daarna meteen terug naar de bar gaan, toch gaat hij haar kamer binnen. Hij zoekt lichamelijk contact met haar, maar vlucht als ze zich daadwerkelijk uitkleedt. Als hij bij haar is weggegaan, wil hij naar haar terug. Net een echt mens, deze Richard.


Gekleurde bril

Als lezer zitten we in de ervaringswereld van Richard opgesloten. We zien niet alleen wát hij ziet, maar ook hóé hij het ziet. Dat maakt het makkelijk om ons in hem te verplaatsen. Drie voorbeelden.

Nadat hij starend uit het raam aan zijn ex heeft gedacht, draait hij zich om naar zijn zoon. Dit neemt hij waar: 'Zijn ogen schieten terug naar de tv, maar te laat. Ik merk dat hij naar me heeft gekeken, heeft geprobeerd te peilen hoe ik op dit nieuwtje reageer. Niet dat daar iets mis mee is. Natuurlijk is hij nieuwsgierig.' Het is niet onaannemelijk dat zijn zoon geprobeerd heeft hem te peilen, maar zeker weten kun je zoiets niet, het is de interpretatie van Richard.

Die subjectieve blik kleurt vaker het verhaal, ook op momenten dat er objectief iets lijkt te worden beschreven. Dit is wat de hoofdpersoon noteert als hij met Gwen naar een knuffelend stel in het zwembad kijkt: 'Er lijkt niet veel te gebeuren. Niet meer dan een hand die op iemands kont ligt, maar ik word er eenzaam van als ik ernaar kijk. Zijn benen kunnen ermee door, harig en gespierd, maar haar benen zijn een toonbeeld van al het vet, bederf en verval die het lichaam belagen. De vrouw van wie deze benen zijn is niet jong, niet groot en niet slank. En toch strelen en drijven ze daar samen in het zwembad. Ze wanen zich alleen. Ze vergeven elkaar voldoende om elkaar te strelen. Ze drijven.' Op het eerste gezicht lijkt dit fragment over het stelletje te gaan, maar bij nauwkeurige lezing zegt het vooral iets over Richard, over hoe hij oordeelt en invalshoek kiest.

Een derde en laatste voorbeeld. Als Richard naar zijn kamer terugkeert, zit daar onverwacht Elaine. 'Ze geeft 

me op beide wangen een luchtzoen en werpt me een bedekte, waarschuwende blik toe. We gaan er niet over pra- 

ten waar Justin bij is.' Dat ze er niet over moeten praten waar Justin bij is, is niet iets wat Elaine zegt, maar wat Richard voor zichzelf zo uitlegt.


Kevin Canty: De jarige - Plaats in de bundel


Thematiek

Thema's die we zowel in dit verhaal als in andere verhalen tegenkomen zijn: scheiding, het kind dat gemangeld is tussen zijn ouders, lichamelijk hunkeren, de dominante rol van de natuur (in dit verhaal is dat insneeuwen, in andere verhalen komen we tegen: bosbrand, verdwalen in de natuur, onderkoeling), en sterke drank. Dit alles lijkt de onmacht en eenzaamheid van de personages te onderstrepen.


Vertelwijze

Dit verhaal wordt net als de andere verhalen in de bundel verteld vanuit een mannelijke hoofdpersoon. De lengte van dit verhaal zit rond het gemiddelde van deze bundel.


Kevin Canty: De jarige - Vertaling

Voor deze bespreking van De Jarige heb ik de Nederlandse vertaling (in drukproef) en niet het originele Engelstalige verhaal gelezen, dat overigens op het moment dat ik dit schreef nog niet beschikbaar was. Nergens in dit verhaal had ik het gevoel een vertaling te lezen; het las alsof het in het Nederlands is geschreven, wat de verdienste is van vertaler Frans van der Wiel.


(c) ShortStory.nu Ton Rozeman, mei 2009



ShortStory.nu, omdat korte verhalen geweldig zijn