Elizabeth Strout - Honger

Bespreking van het verhaal Honger van Elizabeth Strout uit haar bundel Winter 

Bespreking door Roland de Blende

Honger – Mijn mening

Een rustig voortkabbelend, ontroerend verhaal over een gevoelige man, die last heeft van het legenestsyndroom. De schoonheid van het verhaal zit hem in de wijze waarop de schrijfster via toevallig opgevangen gesprekken en alledaagse en minder alledaagse gebeurtenissen de groeiende liefde van de hoofdpersoon voor zijn minnares evenredig laat evolueren met de afnemende liefde voor zijn vrouw. (ShortStory.nu - Roland de Blende)



Honger – De feiten

36 pagina’s; hij-vorm; verleden tijd; mannelijke hoofdpersoon van wie de leeftijd niet wordt vermeld (hij is vader van vier volwassen zoons); vertelde tijd : van begin september 2005 tot februari van het daaropvolgende jaar (Harmon leest in Newsweek dat ze ‘een film (…) over de torens die waren ingestort’ gaan maken. De opnames van World Trade Center begonnen in oktober 2005.); locatie : voor en in het jachthavenrestaurant, Daisy Fosters woning, Harmons woning, Harmons ijzerwinkel; voornaamste personages : de hoofdpersoon Harmon, zijn vriendin Daisy Foster, zijn echtgenote Bonnie, het jonge stel Tim Burnham en Nina White, Olive Kitteridge en Harmons zoon Adam.


Honger - Samenvatting Lees hier een uitgebreide samenvatting van het verhaal Honger 


Honger – Spanning


Opbouw 

Het verhaal is chronologisch opgebouwd rond een aantal keerpunten. 


Het eerste keerpunt vindt eigenlijk plaats voor het begin van het verhaal. In het jaar dat Bonnies en Harmons zoon Derrick gaat studeren, wil Bonnie niet meer vrijen met haar man. Waarschijnlijk als gevolg daarvan gaat hij vreemd met Daisy Foster. 


Een tweede keerpunt is als Harmon door een toevallig opgevangen gesprek van het jonge stel beseft dat hij en Daisy ‘seksmaatjes’ zijn, d.w.z. een louter seksuele relatie hebben. In tegenstelling tot Daisy, die ‘Dat is prima, heus’ zegt, heeft Harmon het hier moeilijk mee en als gevolg daarvan beginnen ze ook een emotionele relatie met ‘warme belangstelling voor elkaar – met vragen die oude herinneringen opriepen’. 


Een derde keerpunt is als Harmon na het tafereel bij Daisy ‘toen Nina had gehuild en Daisy via de telefoon had geregeld dat haar ouders haar kwamen halen’ verkilt telkens als hij Bonnie ziet. Enerzijds valt het hem nu op dat ze hem niets persoonlijks meer vraagt, anderzijds wordt hij verliefd op Daisy. 


Een logische volgende stap, een vierde keerpunt als het ware, komt er na een gesprek met de oude vrijster van de stad : Harmon verklaart Daisy zijn liefde en huurt een huis in afwachting ‘dat hij bij Bonnie wegging of zij hem de deur uit zette’. De afloop daarvan is een open vraag : ‘hij wachtte, net als Muffin Luke op zijn openhartoperatie, zonder te weten of het zijn dood zou worden of dat hij het zou redden.’ 


Motief

Het jonge stel is een motief, dat in bijna elke scène opduikt hetzij als deelnemers aan de actie of als toevallige passanten, hetzij in de gedachten van personages of in hun gesprekken. Zodra het stel uit elkaar gaat, wordt die rol overgenomen door het meisje van het stel, Nina White. Zowel het jonge stel als het meisje speelt een belangrijke rol bij de keerpunten. Harmon vangt een gesprek van het stel op, waardoor hij zijn relatie met Daisy een andere invulling (van louter seksueel naar emotioneel) geeft. Door de bezorgdheid van Daisy over het meisje nadat deze onderdak bij haar heeft gezocht, valt het Harmon op dat Bonnie hem niets persoonlijks meer vraagt. En als het meisje gestorven is, verklaart Harmon zijn liefde aan Daisy en besluit hij een einde aan zijn huwelijk te maken. Hij zal zijn intrek nemen in het huis dat voorheen werd bewoond door het jonge stel. De cirkel is rond. 


Symbolen

De donut is een ander terugkerend element, dat echter vooral symbolische waarde heeft en  evolueert van ordinair gebakje naar symbool van de liefde. Vandaar ook verschillende verwijzingen naar dat andere symbool van de liefde, het hart. Het is mooi om te zien hoe beide symbolen met elkaar verweven zijn. Harmon koopt altijd ‘twee donuts, apart verpakt,’ – een voor Bonnie en een met kaneel voor Daisy. In het begin van het verhaal vergeet Harmon Bonnies donut ‘daar’. Hij heeft zijn donut laten liggen (lees : zijn hart verloren) bij Daisy. Verderop in het verhaal geven Daisy en Harmon Daisy’s donut met kaneel aan de ‘kleine kaneelkleurige Nina’, die in het begin van het verhaal nog ‘een heel licht kaneelkleurig blosje’ heeft en haar ‘in dezelfde tint geverfd’ maar van wie de huid ‘niet kaneelkleurig meer maar vaal’ is als Harmon haar bij Daisy aantreft. Ze schenken met andere woorden hun hart aan Nina. Het is dan ook niet verwonderlijk dat Harmon het gevoel krijgt ‘dat Nina een kind van Daisy en hem was’. Bij Harmons thuiskomst vraagt Bonnie : ‘Heb je een donut voor me meegenomen ?’ Hij antwoordt : ‘Er was alleen maar kaneel.’ Deze verwijzing is tweeduidig : er is de verwijzing naar de donut met kaneel en die naar Nina. 

Als Daisy en Harmon vieren dat Nina is aangekomen, ‘braken ze een donut in tweeën en tikten de helften tegen elkaar alsof ze toostten. “Op donutbrekers,” zei Harmon. “Op Muffin Luke.”’ Deze verwoording doet sterk denken aan ‘hartenbrekers’. Harmon en Daisy zullen dan ook het hart van Bonnie breken als Harmon een punt achter zijn huwelijk zet. Het is evenmin toeval dat Harmon aan het slot hartklachten heeft en dat hij in de slotzin ‘wachtte, net als Muffin Luke op zijn openhartoperatie’. Merk ook de verwijzing naar de hostie die het lichaam van Christus symboliseert en tijdens de rooms-katholieke eucharistieviering in tweeën wordt gebroken. 


De donut speelt ook een belangrijke rol in de verklaring van de titel Honger. Als Olive Kitteridge haar donut op heeft, zegt ze tegen Nina : ‘Jij lijdt honger.’ en ‘Ik lijd ook honger, (…) Waarom denk je anders dat ik elke donut die ik zie naar binnen werk ?’ Waarop Nina antwoordt : ‘Jij lijdt geen honger’. Olive repliceert : ‘We lijden allemaal honger.’ Met andere woorden, we hunkeren allemaal naar liefde. De oorspronkelijke Engelse titel van het verhaal bevestigt deze interpretatie : Starving betekent zowel verhongeren als hunkeren. Harmon stelt overigens zelf vast bij Nina ‘dat ze daar bang voor was : dat er niemand van haar hield. Wie was daar nu niet bang voor ?’. Aan het eind van het verhaal blijkt inderdaad dat ook Harmon vreest om liefdeloos en eenzaam door het leven te moeten gaan als hij ‘werd (…) overvallen door angst’ na een praatje met ‘de oude vrijster van het stadje’ : ‘nu zag hij haar eenzaamheid als een wond in haar gezicht. Ik niet, ik niet, schoot het door zijn hoofd. En hij zag die lieve Nina White (…) en dacht : jij niet, jij niet, jij niet.’ 


Ook het jonge meisje Nina heeft symbolische waarde. Ze heet niet voor niets White (wit als de kleur van de onschuld, de puurheid), heeft niet voor niets kaneelkleurig haar zoals de donut met kaneel. Als Nina sterft, is de onschuld gestorven en is Harmon bevrijd (‘Het was of een vlies dat tussen hemzelf en de wereld had gezeten was weggerukt’) en klaar om te breken met Bonnie. 


Verandering en epifanie

De hoofdpersoon ondergaat in dit verhaal tot driemaal toe een verandering, die telkens nauw verbonden is met de eerder genoemde keerpunten. Een eerste keer komt hij tot het besef dat hij en Daisy seksmaatjes zijn. Dit besef en de manier waarop hij ermee omgaat, leidt tot de tweede verandering : Harmon krijgt te maken met gevoelens die ervoor zorgen dat hij volledig vervreemdt van Bonnie en emotioneel steeds meer naar Daisy toegroeit. Hij verandert een derde keer als hij beseft dat hij niet wil dat hij en Daisy eenzaam en liefdeloos eindigen, wat hem zijn liefde voor Daisy doet verklaren en hem doet besluiten een punt achter zijn huwelijk te zetten. 


Een epifanie is op zijn mooist als die ingehouden en subtiel wordt getoond. De verteller beschrijft dit moment van verandering, dit nieuwe inzicht van de hoofdpersoon als volgt : ‘Na die ochtend bij Daisy, toen Nina had gehuild en Daisy via de telefoon had geregeld dat haar ouders haar kwamen halen’ gaat Harmon naar huis ‘in het besef dat er iets in zijn leven was veranderd’ en ‘verkilde hij als hij Bonnie zag.’ De gebeurtenis die deze verandering bij de hoofdpersoon veroorzaakt, stelt de verteller voor als een magisch moment : ‘Het tafereel zou Harmon blijvend herinneren aan de dag dat de bolbliksem door het raam kwam en zoemend rondging. Er heerste namelijk een soort warme dynamiek, een wonderlijke sfeer, niet van deze wereld’. De gevoelsverandering van Harmon, die de verteller wat later toevoegt (‘het gevoel dat hij zich in een doorzichtige plastic capsule bevond die opsteeg en zo heftig heen en weer werd gesmeten, geblazen en geschud dat hij onmogelijk kon terugkeren naar de alledaagse genoegens van zijn leven tot dan toe’), kun je evenwel niet ingehouden en subtiel noemen. 


Hetzelfde stellen we vast als de hoofdpersoon tot het besef komt dat hij niet eenzaam wil eindigen : ‘Het was of een vlies dat tussen hemzelf en de wereld had gezeten was weggerukt, waardoor alles beangstigend dichtbij kwam. (…) nu zag hij haar eenzaamheid als een wond in haar gezicht. Ik niet, ik niet, schoot het door zijn hoofd.’ Een halve bladzijde later zet de alwetende verteller de veranderingen nog eens op een rijtje : ‘Wat was begonnen – niet toen ze “seksmaatjes” waren, maar uit warme belangstelling voor elkaar – met vragen die oude herinneringen opriepen, liefde die zich als een pijl op zijn hart richtte, de gedeelde liefde voor Nina en het gedeelde verdriet over haar korte leven, dat alles was onbetwistbaar uitgegroeid tot een onstuimige, onmiskenbare liefde’. Een mooie samenvatting van het verhaal, dat wel. Maar ze doet gelijk ook afbreuk aan de epifanie doordat ze de lezer net dat ietsje te veel de pap in de mond geeft. 


Naamgeving

Foster betekent in het Engels pleeg- (als in foster parent : pleegouder). Dat is wat Daisy op een bepaald ogenblik ook doet in het verhaal : ze ontfermt zich over Nina en wordt als het ware haar pleegmoeder. Een zwak punt in het verhaal : nergens wordt aangegeven waarom Nina bij Daisy aanklopt (er wordt evenmin elders in de bundel enige familiale of andere band tussen het meisje en Daisy vermeld). 


Dat de naam Harmon een verwijzing naar harmony (harmonie) is, is misschien wat vergezocht. Feit is in elk geval dat Harmon op zoek is naar een nieuw harmonieus en evenwichtig leven, nadat het vorige werd verstoord toen zijn vier volwassen zoons het ouderlijk huis verlieten. 


Over de naamgeving van Nina White lees je meer in Symbolen



Honger – Personages van vlees en bloed 


Ambivalentie

De hoofdpersoon bevat de nodige ambivalentie en paradoxen die de lezer tot nadenken stemmen. ‘Bonnie was de centrale verwarming van zijn leven’; toch gaat Harmon naar bed met een andere vrouw. Dit ‘korte samenzijn met Daisy op zondag’ beschouwt hij als ‘iets gemeenschappelijks zoals het observeren van volgens’; toch huivert hij ‘bij het idee dat een van zijn zoons zich op eenzelfde hellende vlak had begeven’ en is hij ontdaan als hij inziet dat hij en Bonnie niets meer zijn dan ‘Mensen die alleen bij elkaar komen om het te doen.’ Als Harmon een vrij intieme emotionele relatie met Daisy heeft gekregen, valt het hem op ‘dat ze op zondagochtend niet meer rookte, maar hij had er niet over willen beginnen. Met lichamelijke lusten werd op privéterrein gestreden.’ Oordeelt een man die niet zolang daarvoor een louter op lichamelijke lusten gestoelde relatie met de betrokken vrouw had. Meer over deze meerstemmigheid van de hoofdpersoon lees je in Gekleurde bril


Gekleurde bril 

Hoewel een alwetende verteller aan het woord is, bekijken we het verhaal grotendeels door Harmons ogen. Zo is het geen toeval maar Harmons keuze dat hij – en de lezer met hem – het jonge stel gadeslaat in plaats van naar de boten in de jachthaven te kijken. Als hij – weliswaar zonder het zelf te beseffen – verliefd wordt, ‘leek hij overal stellen te zien, (…) hij had het idee (…) die mensen leefden echt.’ Ook Daisy en Bonnie krijgen we door Harmons ogen te zien. Aanvankelijk is Bonnie nog de ‘centrale verwarming van zijn leven’. Naarmate het verhaal vordert, ‘verkilde hij als hij Bonnie zag’ en ‘Het viel hem op dat Bonnie nooit informeerde hoe het in de winkel ging; (…) Soms vroeg ze hem in een in een hele week niets persoonlijkers dan of hij “enig idee had wat hij wilde eten”.’ Bij zijn kijk op Daisy maken we de omgekeerde evolutie mee. In het begin zijn ze louter seksmaatjes en ‘Zijn korte samenzijn met Daisy op zondag was niet zonder tederheid, maar het was meer iets gemeenschappelijks zoals het observeren van vogels.’ Daarna wordt het ‘de zichtbaar meelevende Daisy’ en ‘een warme blik in haar sprankelend blauwe ogen.’ 


Harmon kijkt ook naar zichzelf door een gekleurde bril. Zo vindt hij dat hij niet vervreemd is van Bonnie en haar niet echt bedriegt, maar nergens zien we hem ook maar één seconde naar zijn vrouw verlangen. ‘Hij had gedacht dat Bonnie last zou krijgen van het legenestsyndroom’ maar lijkt niet te beseffen dat hij er zelf aan lijdt. Verder dan ‘hij wilde een hele stoet rondkrioelende kleinkinderen’ en ‘bedacht dat het over een paar jaar weer druk zou zijn in huis’ komt hij niet. Misschien gebruikt de verteller daarom andere personages om een genuanceerder beeld van Harmon te schetsen. Hij doet dit een tekstblok lang door Daisy’s ogen (‘die vluchtige glimp maakte haar duidelijk dat er iets droevigs in hem school.’ en ‘Want ze wist dat daarin zijn droefheid lag : zijn vier zoons waren naar alle windstreken uitgevlogen.’) en meermaals via Bonnies replieken (‘Wat ben je toch altijd negatief’, ‘Ik wou dat je wat vrolijker was’, ‘Ik krijg er een akelig gevoel van dat jij zo down bent’ en ‘de afvoer onder de gootsteen drupt al weken in dat emmertje. Merkwaardig, want je hebt nota bene zelf een ijzerwinkel.’). 


Honger – Plaats in de bundel 

Honger is het op een na langste verhaal in de bundel en speelt net als de meeste andere verhalen in Cosby (enkel Veiligheid speelt in New York waar Olive Kitteridge haar zoon en zijn tweede vrouw bezoekt). Net als het merendeel van de andere verhalen is het geschreven in de verleden tijd en in de derde persoon. Het is een van de weinige verhalen met een mannelijke hoofdpersoon. Ook inhoudelijk en thematisch sluit het aan bij de rest van de bundel : eenzaamheid, liefde en dood zijn de menselijke drama’s van de dag, die worden beklemtoond via symbolen en motieven. Net als in de overige verhalen balanceert Strout op het smalle koord tussen emotie en melodrama, maar ook hier weet ze de gevoelens van haar personages geloofwaardig neer te zetten. 


Deze bespreking is van de hand van Roland de Blende.






ShortStory.nu, omdat korte verhalen geweldig zijn